Dünya üzerindeki denizlerin seviyesindeki değişimler, astronomik cisimlerin etkisiyle ortaya çıkan dinamik bir fenomendir. Gelgit ve kabarma terimleri, bu olguların farklı aşamalarını tanımlamak için kullanılır. Gelgit, Ay ve Güneş'in çekim kuvvetlerinin etkisiyle su seviyelerinin yükselip alçalmasını ifade ederken, kabarma ise bu yükseliş dönemini belirtir. Bu doğal olaylar, kıyı ekosistemleri üzerinde önemli etkilere sahiptir ve denizlerin şekillenmesinde rol oynar.
Coğrafyada gelgit, Güneş ve Ay tarafından Dünya'ya uygulanan kütle çekimi sonucunda Dünya yüzeyindeki denizlerin seviyesinin değişmesi anlamına gelir.
Kabarma ise gelgit sırasında suların yükselmesi ve deniz seviyesinin artması durumunu ifade eder.
Gelgit olayı, günlük iki kez kabarma ve iki kez çekilme ile gerçekleşir. Her geçen gün, öncekine nazaran neredeyse bir saatlik gecikmeler halinde yaşanır. Suların kabarık olduğu dönem ile çekik olduğu dönem arasındaki seviye farkına gelgit genliği denir.
Gelgit, kıyıların şekillenmesinde de etkilidir. Gelgitin şekillendirdiği kıyı tiplerinden bazıları şunlardır:
Türkiye'nin çevresindeki denizler iç deniz olduğu için gelgit genliği azdır ve bu nedenle Türkiye kıyılarında gelgitin etkisi hissedilmez.
SON YAZILAR
